Episode 3:<\/p>\n
May katahimikang bumabalot sa hangin ng Tagaytay tuwing madaling-araw, isang uri ng lamig na dating nagdadala ng kapayapaan sa sinumang sumisilip sa lawa ng Taal. Ngunit sa bawat pag-ihip ng hanging iyon sa balkonahe ng mansiyon, tila may pait pa ring sumasagi sa aking balat. Anim na buwan na ang lumipas mula noong gabing madatnan ko ang aking mag-ina sa maruming kubol sa likod ng garahe, ngunit ang sugat sa puso ko ay hindi kasing bilis maghilom tulad ng mga gasgas sa palad ni Sarah o ng lagnat na gumaling sa katawan ni Justin.<\/p>\n
Alas-singko pa lamang ng umaga. Nakasandal ako sa pasamano habang humihigop ng mainit na kape. Mula sa kinatatayuan ko sa ikalawang palapag, tanaw na tanaw ko ang bakanteng espasyo sa likod ng garahe.<\/p>\n
Wala na ang barung-barong. Kinabukasan mismo matapos naming makauwi galing sa ospital, ako mismo ang humawak ng maso at piko upang gibain ang tagpi-tagping yero, marupok na plywood, at ang basang semento kung saan muntik nang bawian ng buhay ang aking anak. Bawat hampas ng maso noon ay may kasamang luha at sumpa\u2014isang marahas na pagbura sa simbolo ng limang taong panlilinlang. Ngayon, tinatamnan na iyon ni Sarah ng mga sunflower, rosas, at sari-saring halamang namumulaklak. Ngunit alam kong kahit gaano kaganda ang mga talulot na sumibol doon, hinding-hindi mabubura sa alaala namin ang dating nakatayo roon.<\/p>\n
Naramdaman ko ang marahang pagdaiti ng isang mainit na kamay sa aking balikat. Hindi ko na kailangang lumingon para malaman kung sino.<\/p>\n
“Hindi ka na naman nakatulog nang maayos, Leo,” mahinang wika ni Sarah. Nakasuot siya ng malambot na cotton robe, maaliwalas na ang kanyang mukha, at may kulay na ang kanyang mga pisngi. Ang dating lubog na mga mata ay may kislap na muli, ngunit kabisado ko ang tono ng kanyang tinig kapag nag-aalala.<\/p>\n
Inabot ko ang kanyang kamay at dinala ito sa aking labi. Makinis na muli ang kanyang balat matapos ang ilang buwang pag-aalaga, subalit may manipis na pilat pa rin sa kanyang hintuturo\u2014alaala ng pagkakahiwa sa matatalim na lata ng gatas noong nagtitiis siya sa likod-bahay.<\/p>\n
“Iniisip ko lang ang hearing sa susunod na linggo,” sagot ko habang iginagala ang paningin sa bakuran. “Gusto kong matapos na ang lahat. Gusto kong maisara na ang librong ito nang walang naiiwang bukas na pahina.”<\/p>\n
Bumuntong-hininga si Sarah at sumandal sa aking dibdib. “Nakausap ko si Attorney kahapon habang nasa eskwelahan si Justin. Sabi niya, malakas ang laban natin para sa restitution ng mga naibentang ari-arian. Pero Leo… narinig mo ba ang balita tungkol sa nanay mo?”<\/p>\n
Natigilan ako. “Anong balita?”<\/p>\n
“Nasa Dasmari\u00f1as daw sila ngayon, sa isang paupahang silid na halos walang bintana. Si Mark… iniwan na raw siya matapos masangkot sa gulo sa sugalan. Ang huling narinig ko sa kapitbahay nila roon, nagkakasakit na raw si Tita Gloria.” May bahid ng lungkot sa boses ni Sarah. Iyon ang bagay na madalas kong ipagtaka at ipagpasalamat sa Diyos: sa kabila ng lahat ng kalupitan, gutom, at pang-aalipusta na dinanas niya sa kamay ng aking ina, hindi kailanman nagtanim ng lason sa puso ang aking asawa.<\/p>\n
Ngunit ako? Iba ako. Lalaki ako, isang asawa at ama na sumuong sa pinakamatinding impyerno ng disyerto habang ang sarili niyang dugo ay nilalapastangan ang mga taong ipinaglalaban niya. May kapatawaran sa Diyos, ngunit may katarungan sa lupa.<\/p>\n
“Pinapadalhan ko siya ng sapat para sa pagkain at maintenance niya sa high blood,” matigas kong sabi, pilit pinipigilan ang panginginig ng boses. “Hindi ko siya hahayaang mamatay sa gutom, Sarah. Hindi ako hayop tulad ng naging turing nila sa inyo. Pero hanggang doon na lang iyon. Hindi na siya muling makakatapak sa buhay natin.”<\/p>\n
Bago pa man makasagot si Sarah, narinig namin ang yabag ng maliliit na paa mula sa pasilyo.<\/p>\n
“Papa! Mama!”<\/p>\n
Bumukas ang pinto ng silid at tumambad si Justin, nakasuot na ng kanyang school uniform. Malusog na ang kanyang pangangatawan, may bilog na ang kanyang mga pisngi, at punong-puno ng sigla ang kanyang boses. Hawak niya ang isang drawing book na ipinagmamalaki niyang itinaas sa hangin.<\/p>\n
“Tingnan niyo po! Ginuhit ko ‘yung bago nating van, tapos tayong tatlo, papunta raw tayo sa Baguio sa sembreak!” masiglang sigaw ng bata.<\/p>\n
Agad napawi ang dilim sa aking mukha. Lumuhod ako at binuhat si Justin, niyakap ko siya nang buong higpit habang nilalanghap ang amoy ng baby powder sa kanyang leeg. “Aba, napakagaling naman ng architect ko. Sige, pagkatapos ng exam mo sa Biyernes, aayusin natin ang biyahe papuntang Baguio.”<\/p>\n
“Talaga po, Pa? Walang bawian?” paniniguro niya habang nakataas ang hinliliit para sa isang pinky swear.<\/p>\n
“Walang bawian, anak. Hinding-hindi na muling mababali ang mga pangako ni Papa sa’yo.”<\/p>\n
Matapos ihatid si Justin sa isang pribadong paaralan sa Silang gamit ang bagong pickup na binili ko matapos ma-liquidate ang mga luho ni Mark, dumiretso ako sa tanggapan ng aking abogado sa Makati. Si Atty. Manuel Carpio ay matagal ko nang kakilala, isang batikang corporate at civil litigation lawyer na walang inuurungan.<\/p>\n
Sa loob ng kanyang malamig at marangyang opisina sa Ayala Avenue, inilatag ni Atty. Carpio ang isang makapal na brown envelope sa ibabaw ng mahogany desk.<\/p>\n
“Leo, narito na ang kumpletong subpoena at audit report mula sa forensic accountant na kinuha natin,” bungad ng abogado habang inaayos ang kanyang salamin. “Gaya ng hinala mo, hindi lang simpleng kapabayaan ang nangyari sa $472,000 na ipinadala mo sa loob ng limang taon. May malinaw na pattern ng systematic fraud, qualified theft, at panloloko.”<\/p>\n
Umupo ako sa tapat niya, mariing nakakuyom ang aking mga kamay sa ibabaw ng tuhod. “Gaano kalaki ang nawala, Attorney?”<\/p>\n
“Sa dalawampu’t pitong milyong piso, labing-apat na milyon lang ang aktuwal na napunta sa konstruksyon ng bahay at sa lote,” paliwanag ni Carpio habang itinuturo ang mga numero sa spreadsheet. “Ang natitirang labintatlong milyon? Pitong milyon doon ang ipinambili ng dalawang luxury vehicles na ipinangalan sa kapatid mong si Mark at sa pinsan mong si Beth. Apat na milyon ang ipinambayad sa mga utang sa casino at online sabong ni Mark. At ang natitirang dalawang milyon, naubos sa mga branded na alahas, mamahaling mga handaan, at mga bakasyon ng nanay mo kasama ang kanyang mga amiga sa iba’t ibang 5-star hotel sa Bataan at Boracay.”<\/p>\n
Tumingin ako sa mga dokumento. May mga kopya ng resibo ng mga mamahaling designer bag na nagkakahalaga ng daan-daang libo, mga resibo ng mamahaling alak, at mga litrato mula sa social media kung saan nakangisi si Beth habang suot ang mga alahas na binili gamit ang perang dapat sana ay gatas at bitamina ng aking anak.<\/p>\n
Sa bawat numerong nababasa ko, naaalala ko ang mga araw na tinitiis ko ang 48\u00b0C na init sa disyerto ng Saudi Arabia. Naaalala ko ang mga tanghalian kong panis na tinapay at tubig mula sa gripo para lamang makapagtabi ng karagdagang dolyar na maipapadala sa Pilipinas. Habang ako ay halos mamatay sa heat stroke sa ibabaw ng mga pipeline, ang kapatid ko ay nagpapakasasa sa pagpusta ng tig-isang daang libo sa sabong, at ang nanay ko ay nagpapanggap na donya sa harap ng kanyang mga kauri.<\/p>\n
“Naisampa na ba ang mga kaso?” tanong ko sa isang malamig at walang emosyong tinig.<\/p>\n
“Pumirma na ang piskal,” sagot ni Carpio. “Kinasuhan natin si Gloria ng qualified theft at paglabag sa Anti-Fencing Law kaugnay ng mga ari-ariang ipinangalan sa iba. Si Mark at Beth naman ay nahaharap sa syndicated estafa at qualified theft bilang co-conspirators. May warrant of arrest na nakatakdang ilabas sa susunod na linggo para kay Mark at Beth. Ngunit si Gloria… dahil sa kanyang edad at kasalukuyang kondisyong medikal, maaaring payagan siyang magpiyansa o ilagay sa ilalim ng recognizance, depende sa desisyon ng hukom.”<\/p>\n
“Huwag mong aatrasan ang kaso, Attorney. Kahit isang sentimo, singilin natin. Ang mga sasakyan na naipundar gamit ang pera ko, i-subasta para maibalik sa bank account ni Justin. Ang perang iyon ay para sa kinabukasan ng anak ko, hindi para sa bisyo ng mga linta.”<\/p>\n
“Maliwanag, Leo,” pagtatapos ng abogado.<\/p>\n
Paglabas ko ng gusali sa Makati, hindi muna ako agad umuwi sa Tagaytay. May isang lugar pa akong kailangang puntahan\u2014isang lugar na matagal kong iniiwasan dahil alam kong sisirain lamang nito ang kapayapaang pilit kong itinatayo. Ngunit kailangan kong harapin ang multong ito upang tuluyan na itong mamatay.<\/p>\n
Minaneho ko ang sasakyan patungo sa isang masikip at maalikabok na komunidad sa Dasmari\u00f1as, Cavite. Malayo ito sa malamig na simoy at malalawak na hardin ng Tagaytay. Dito, dikit-dikit ang mga paupahang bahay, maingay ang mga tambay sa kanto, at umaalingawngaw ang amoy ng baradong kanal.<\/p>\n
Huminto ako sa tapat ng isang lumang dalawang palapag na apartment na may kupas na berdeng pintura. Ayon sa pribadong imbestigador na inupahan ko, dito lumipat si Nanay Gloria matapos silang palayasin ng landlord sa nauna nilang tinuluyan dahil sa hindi pagbabayad ng kuryente at tubig.<\/p>\n
Bumaba ako ng sasakyan. Ang mga tambay sa tapat ng tindahan ay napatigil sa pag-uusap nang makita ang aking tindig at ang bagong modelo ng pickup. Hindi ko sila pinansin. Umakyat ako sa makipot na hagdan patungo sa Room 204.<\/p>\n
Kumatok ako nang tatlong beses.<\/p>\n
Mula sa loob, narinig ko ang mahihinang yabag at ang kaluskos ng tsinelas sa maruming sahig.<\/p>\n
“Sino ‘yan? Mark, ikaw ba ‘yan? May dala ka bang gamot?” boses iyon ng isang matandang babae\u2014paos, mahina, at walang bakas ng dating maawtoridad at matinis na tinig na nag-uutos sa mga katulong sa mansiyon.<\/p>\n
Bumukas ang pinto.<\/p>\n
Nakatayo sa aking harapan si Nanay Gloria. Halos hindi ko siya makilala. Ang dating maaliwalas, maputi, at may koloreteng mukha ay humpak na, kulubot, at namumutla. Ang kanyang buhok na dating laging naka-ayos sa salon ay magulo at puting-puti na. Nakasuot siya ng isang luma at kupas na duster\u2014isang duster na halos kamukha ng suot ni Sarah noong gabing inilabas ko siya sa kubol.<\/p>\n
Nang magtama ang aming mga paningin, tila binuhusan ng nagyeyelong tubig ang matanda. Napaatras siya, kumapit sa gilid ng pinto, at nanginginig ang mga labi.<\/p>\n
“L-Leo…?”<\/p>\n
Hindi ako kumibo. Nanatili akong nakatayo sa labas ng pintuan, malamig ang titig sa kanya. Tiningnan ko ang loob ng kanyang silid. Isang maliit na espasyo na may isang lumang bentilador na umiingit habang umiikot, isang kutson sa sahig, at mga basyong tasa ng instant noodles sa ibabaw ng plastik na mesa. Walang mamahaling chandelier. Walang Italian tiles. Walang kopita ng mamahaling alak.<\/p>\n
Ito ang kabayaran ng kasakiman.<\/p>\n
“Leo… anak ko…” Biglang bumuhos ang luha mula sa malalabong mata ng aking ina. Lumuhod siya sa semento, pilit inaabot ang laylayan ng aking pantalon. “Diyos ko, Leo… pinuntahan mo ako! Alam kong hindi mo matitiis ang sarili mong nanay! Patawarin mo ako, anak… nagsisisi na ako! Tingnan mo ang kalagayan ko rito… halos hindi ako makahinga sa init, walang nag-aalaga sa akin!”<\/p>\n
Tiningnan ko siya nang buong linaw. Walang galit na sumabog sa akin; ang naramdaman ko lamang ay isang malalim at nakamamanhid na awa\u2014isang uri ng awa na nararamdaman mo sa isang estranghero na nagdurusang mag-isa sa kalsada, ngunit walang kapangyarihang magpabalik ng dating pagmamahal.<\/p>\n
“Bakit, Nay?” mahinahon ngunit mariin kong tanong. “Bakit mo nagawa sa amin ‘yon?”<\/p>\n
Napatigil siya sa pag-iyak, nakatingala sa akin habang nanginginig ang buong katawan. “N-Nasilaw ako, Leo… Ang dami kasing pera. Sa buong buhay ko, ngayon lang ako nakahawak ng ganoong kalaking halaga. Noong nagsimulang pumasok ang mga padala mo, bigla akong ginalang ng mga kamag-anak natin. Ang mga kumare ko na dating minamaliit ako dahil iniwan tayo ng tatay mo, biglang lumuhod sa harap ko, humihingi ng pabor, pinupuri ako… Hindi ko namalayan, nalunod na ako sa luho. Si Mark… nagmakaawa si Mark na tulungan ko siyang magsimula ng negosyo, pero naubos sa sugal… At si Sarah… natakot ako kay Sarah, Leo!”<\/p>\n
“Natakot ka kay Sarah?” napangisi ako sa kabalintunaan ng kanyang sinabi. “Natakot ka sa isang babaeng walang ibang ginawa kundi igalang ka at magsilbi sa’yo habang wala ako?”<\/p>\n
“Natakot ako na kapag nalaman mo kung paano ko nilulustay ang pera, kukunin mo sa akin ang pamamahala at ibibigay mo sa kanya!” sigaw ni Nanay Gloria, may halong desperasyon ang boses. “Akala ko kapag ginawa ko siyang mukhang pabaya at marumi, mas maniniwala ka sa akin! Hindi ko sinasadyang magkasakit si Justin… naniwala ako kay Beth na simpleng sipon lang ‘yon!”<\/p>\n
“Nagsisinungaling ka pa rin hanggang ngayon, Nay,” sabi ko habang dahan-dahang umaatras palayo sa kanyang pagkakahawak. “Limang taon mong pinanood ang asawa ko na maglaba ng damit ng ibang tao para lang may pambili ng bigas. Limang taon mong pinakain ng tira-tira ang sarili mong kadugo habang pinapakain mo ng lechon ang mga taong tinatawag mong kaibigan. Nasaan ang mga kaibigan mo ngayon? Nasaan ang mga kamag-anak na pinakain mo gamit ang pawis ko sa disyerto? May dumalaw ba sa’yo kahit isa?”<\/p>\n
Yumuko si Nanay Gloria at humagulgol nang malakas sa sahig. Ang kanyang mga balikat ay nanginginig sa matinding kahihiyan. Walang sagot ang kanyang bibig dahil alam niyang totoo ang bawat salita. Noong mawala ang pera, nawala rin ang lahat ng pumupuri sa kanya.<\/p>\n
Kinuha ko mula sa aking bulsa ang isang sobre at inilapag ito sa plastik na mesa sa tabi ng pinto.<\/p>\n
“Nandiyan ang limampung libong piso,” wika ko. “Iyan ang huling beses na mag-aabot ako ng pera sa sarili kong kamay. Simula sa susunod na buwan, ang opisina na ni Attorney Carpio ang magpapadala ng sampung libong piso buwan-buwan sa bangko para sa pagkain at gamot mo hangga’t nabubuhay ka. Hindi kita pababayaang mamatay sa lansangan, dahil nanay pa rin kita sa mata ng batas at ng Diyos. Pero huwag mo nang asahang makikita mo pa kami muli.”<\/p>\n
“Leo! Huwag, anak! Parang awa mo na, huwag mo akong itakwil!” nagmamakaawa niyang sigaw, pilit tumatayo upang habulin ako. “Gusto kong makita ang apo ko! Gusto kong humingi ng tawad kay Sarah!”<\/p>\n
Huminto ako sa bungad ng hagdanan nang hindi lumilingon. “Huli na ang lahat para diyan, Nay. Ilang taon kang nagkaroon ng pagkakataong maging ina at lola, pero pinili mong maging amo at berdugo. Harapin mo ang kaso sa korte sa tulong ng public attorney na itatalaga sa’yo. At kung makita mo si Mark, sabihin mo sa kanya na may warrant of arrest na siyang naghihintay.”<\/p>\n
Bumaba ako ng hagdan habang umaalingawngaw sa buong gusali ang kanyang mga pasigaw na paghingi ng tawad at paghagulgol. Hindi ako lumingon. Sa bawat hakbang pababa, naramdaman ko ang pagkaalis ng isang napakabigat na kadena na pumupulupot sa aking leeg sa loob ng maraming taon.<\/p>\n
Nang makasakay ako sa pickup, huminga ako nang malalim. Tumingin ako sa rearview mirror; wala nang luhang pumatak sa aking mga mata. May kapanatagan na pumalit sa puwang ng matinding galit.<\/p>\n
Pagsapit ng hapon, nakabalik na ako sa Tagaytay. Ang lamig ng hangin ay sumalubong sa akin sa pagbukas ng malaking wrought-iron gate. Ngunit hindi na ito kasing lamig ng dati; may init na nagmumula sa tahanang ako mismo ang nagbigay ng proteksyon.<\/p>\n
Sa likod ng garahe, kung saan dating nakatayo ang maruming kubol, nakita ko si Sarah at Justin. Nagtatanim sila ng mga bagong punla habang nagtatawanan. May putik ang mga pisngi ni Justin habang masayang ipinapakita sa kanyang ina ang isang bulate na nahukay niya sa lupa, dahilan para mapatili at matawa si Sarah.<\/p>\n
Lumakad ako palapit sa kanila.<\/p>\n
Nang marinig nila ang aking mga yapak sa damuhan, sabay silang lumingon.<\/p>\n
“Papa! Nakita mo ba? May limang sunflower na ang namukadkad!” turo ni Justin sa hanay ng mga dilaw na bulaklak na sumasalubong sa sikat ng papalubog na araw.<\/p>\n
Ngumiti ako, lumuhod sa tabi ng aking mag-ina, at hinayaan kong marumihan din ng lupa ang aking mga kamay. Niyakap ko sila pareho sa ilalim ng maaliwalas na kalangitan.<\/p>\n
“Napakaganda, anak,” bulong ko habang nakatitig sa mukha ng aking asawa na ngayon ay payapa at puno ng pag-asa. “Napakaganda ng bagong simula.”<\/p>\n
Ang mansiyon, ang pera, at ang mga dolyar na kinita ko sa ibayong dagat ay pawang mga materyal na bagay lamang na kayang sunugin o nakawin ng panahon. Ngunit ang pamilyang pinili kong ipaglaban, protektahan, at itayo mula sa abo ng panlilinlang\u2014iyon ang tunay kong kayamanan, at hinding-hindi na muling may makakaagaw nito sa akin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Episode 3: May katahimikang bumabalot sa hangin ng Tagaytay tuwing madaling-araw, isang uri ng lamig na dating nagdadala ng kapayapaan sa sinumang sumisilip sa lawa ng Taal. Ngunit sa bawat… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":83,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-82","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/looklikeboss.online\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/looklikeboss.online\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/looklikeboss.online\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/looklikeboss.online\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/looklikeboss.online\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=82"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/looklikeboss.online\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":84,"href":"https:\/\/looklikeboss.online\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82\/revisions\/84"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/looklikeboss.online\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/83"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/looklikeboss.online\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=82"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/looklikeboss.online\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=82"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/looklikeboss.online\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=82"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}