BAHAGI 3: ANG KAHULIHANG HINGA SA KADILIMAN
“Walang makakalabas nang buhay dito!” sigaw ng boses mula sa itaas. Si Berto iyon, duguan ang mga kamay mula sa paghampas kay Jun gamit ang isang piraso ng dos-por-dos.
Mabilis ang naging kilos ni Marco. Sa halip na magpatangay sa gulat, hinila niya si Ramon patungo sa isang maliit na pasimano sa ilalim ng pundasyon upang maiwasan ang mga bumabagsak na pira-pirasang kahoy at mabibigat na bato na sinisimulang itapon ni Berto upang tuluyang ilibing sila roon. “Ramon, kumapit ka sa akin!” sigaw ng pulis habang bumubunot ng kanyang service firearm gamit ang kanang kamay.
Sa itaas, nagkakagulo. Narinig ni Marco ang palahaw ng bata. “Huwag po! Huwag n’yo pong saktan si Nanay!”
Sa kabila ng matinding takot na bumalot sa kanya sa loob ng maraming buwan, may kung anong puwersa ang gumising kay Lila nang makitang itinulak ni Berto ang anak niyang si Toto. Ang dating mahinang ina na nagbulag-bulagan dahil sa takot at pananakot ng sariling kapatid ay biglang sumugod. Buong lakas niyang niyakap ang mga binti ni Berto, dahilan upang mawalan ito ng balanse at mabitawan ang hawak na itak.
“Takbo, Toto! Lumabas ka, humingi ka ng tulong sa mga kapitbahay!” sigaw ni Lila habang sinasampal at pinagsusuntok siya ng kapatid upang makawala.
Ang maikling saglit na kaguluhang iyon ang nagbigay ng pagkakataon kay Marco. Gamit ang nakabiting lubid, mabilis siyang umakyat kahit madulas ang pader ng putik. Pag-angat ng kanyang ulo sa bunganga ng sahig, bumungad sa kanya ang marahas na tagpo: nakapatong si Berto kay Lila, sinasakal ang babae habang pilit na inaabot ang patalim sa sahig.
“Pulis! Bitawan mo ‘yan!” maawtoridad na sigaw ni Marco sabay kasa ng baril.
Hindi nakinig si Berto. Sa halip, lumingon ito na may baliw na ngiti at mabilis na iwinasiwas ang itak patungo sa mukha ni Marco. Isang putok ang umalingawngaw sa loob ng maliit na kabahayan—isang putok na nagpatigil sa lahat ng ingay.
Bumagsak ang itak. Tumama ang bala sa balikat ni Berto, dahilan upang mapaatras ito at mapasandal sa pader, humahawak sa umaagos na dugo. Mabilis na sumugod si Marco, pinilipit ang braso ng suspek at agad itong pinosasan bago pa ito muling makapanlaban. Kasabay nito, dahan-dahang nagkamalay si Jun mula sa pagkakahampas sa ulo, iniinda ang sakit ngunit agad na tumulong upang kontrolin ang sitwasyon.
Pagkalipas ng ilang minuto, dumating ang mga nagrespondeng taga-barangay at karagdagang mga pulis matapos silang tawagin ng umiiyak na si Toto sa kalsada.
Maingat na iniahon ng mga rescuer si Ramon mula sa ilalim ng sahig. Bagama’t labis na nanghihina, dehydrated, at may mga bali sa tadyang, buhay siya. Nang ilatag siya sa stretcher, humahangos na lumapit si Toto, mahigpit na hinawakan ang maruming kamay ng kanyang ama at isinubsob ang mukha sa dibdib nito.
“Sabi ko sa kanila Papa… hindi ka patay,” umiiyak na bulong ng bata.
Bumuka ang tuyot na labi ni Ramon, pumatak ang luha sa kanyang pisngi habang hinahaplos ang magulong buhok ng anak. “Salamat, anak… narinig mo ako.”
Sa gilid ng kwarto, nakaluhod si Lila, humahagulgol habang nakaposas din pansamantala para sa imbestigasyon. Ibinunyag niya ang buong katotohanan: na matagal nang binantaan ni Berto ang buhay nilang mag-ina kung magsusumbong sila, matapos nitong tangkaing patayin si Ramon dahil sa pagtanggi nitong ibenta ang lupa ng kanilang mga ninuno. Ngunit sa huli, hindi naging sapat ang takot upang patahimikin ang isang batang buong pusong naniwala sa boses ng kanyang ama sa ilalim ng kadiliman.